اخلاقیات عصب‌شناسی سازمانی

• نویسندگان: جو تی. مارتینو و اریک راسین
• مترجم: دکتر نیما اسکندری نیا
• انتشارات: نشر هیمه
• سال چاپ: 1400

درباره کتاب

علم عصب شناسی سازمانی یک حوزه نوین پژوهشی است که قصد دارد پژوهش ها، نظریه ها و روش های علوم عصبی را با علوم مدیریت و سازمانی پیوند بزند. هدف علم عصب شناسی سازمانی، افزودن دانش موجود در فرآیندهای ذهنی نهفته در تفکرات، رفتارها و نگرش های بازیگران سازمانی به منظور غنی سازی نظریه های مدیریت و همچنین پشتیبانی از اقدامات مدیریتی است تا از این طریق بتواند رفتارهای محیط کاری را درک نماید، پیش بینی کند و بهبود ببخشد. در حال حاضر مثال های گوناگونی از کاربردهای عملی پژوهش های علم عصب شناسی سازمانی از جمله کاربرد بازخورد عصبی به منظور اصلاح رفتارها به ویژه با هدف توسعه مهارت های رهبری، توسعه پژوهش علم عصب شناسی مصرف کننده یا تکنیک های بازاریابی عصبی برای بهبود اقدامات بازاریابی و مدیریتی و یا استفاده از داروهای افزایش توان شناختی یا عملکردی (مثلاً مودافینیل) به منظور افزایش سطح هشیاری و مدیریت خستگی کارکنان به ویژه نظامیان، ظهور کرده است. یکی دیگر از حوزه های پژوهشی علم عصب شناسی سازمانی که اخیراً مطرح شده است، در ارتباط با تصمیم گیری و رفتارهای اخلاقی کارکنان و مدیران است. پژوهش ها و کاربردهای علم عصب شناسی سازمانی در بعضی از مواقع با محدودیت های روش شناسی و فن شناسی، مواجه می شوند که مستلزم توجه به نحوه بکارگیری آن ها است. علاوه بر این، پژوهش های عصب شناسی سازمانی با چالش های اخلاقی بسیار مهمی رو به رو هستند که نیازمند درک و تفسیر صحیح می باشند. بنابراین لازم است به مسئولیت پذیری سازمانی، تفاوت های نژادی و جنسیتی، رفاه کارکنان، مطلع نمودن پرسنل (پذیرش آگاهانه) و همچنین احتمال وقوع سرکوب گری و سوءاستفاده از افراد توجه شود.

هرچند که ایده کاربردهای بنیادین علوم عصب شناسی در توانایی غنی سازی مطالعات سازمانی، موضوع خیلی جدیدی نیست اما برخی از مشارکت های علم عصب شناسی در رفع موضوعات اجتماعی و اخلاقی که غالباً در حوزه پژوهشی اخلاقیات عصبی گنجانده می شود، کاملاً جدید و نوپا است. اخلاقیات عصب شناسی که حوزه ای میان رشته ای محسوب می شود، در مرز بین علم عصب شناسی و اصول اخلاقی قرار می گیرد و قصد تحلیل و بررسی اثرات توسعه علم عصب شناسی و تکنولوژی عصبی بر روی جنبه های مختلف زندگی انسان را دارد. این رشته پژوهشی را می توان به دو حوزه اصلی تقسیم نمود: (1) اصول اخلاقی علم عصب شناسی و (2) علم عصب شناسی اخلاقیات. اصول اخلاقی علم عصب شناسی، غالباً در ارتباط با اخلاق زیست شناسی و در نظر گرفتن موضوعات اخلاقی مرتبط با توسعه پژوهش عصب شناسی و عصب شناسی بالینی می باشد. به عنوان مثال، اصول اخلاقی علم عصب شناسی در ارتباط با موضوعات مربوط به تشخیص مرگ مغزی و همچنین کاربردهای تکنیک های تصویربرداری عصبی است. اما در نقطه مقابل این حوزه پژوهشی، علم عصب شناسی اخلاقیات قرار دارد که قصد دارد از نتایج پژوهش عصب شناسی، برای افزایش درک ما از ماهیت اخلاقیات بهره ببرد. به عنوان مثال، در حال حاضر، کاربرد تکنیک های تصویربرداری عصبی کارکردی، برای ما امکان درک بهتر مکانیزم های بنیادین استدلال اخلاقی و فرآیندهای احساسی از جمله حس همدلی را مهیا ساخته است. مبانی نظری پژوهش های عصب شناسی اخلاقیات، انتقادات مربوط به رویکرد ضد طبیعت گرایانه[1] را مد نظر قرار داده است و باعث تعالی بیشتر دانش شناسی علوم عصبی و همچنین تعدیل جایگاه آن شده است. در این ویرایش از کتاب قصد داریم از طریق بررسی مباحث و مناظراتی که در طی دو دهه اخیر در رشته اخلاقیات عصب شناسی به انجام رسیده است، به معرفی، تعریف و دانش پژوهی اخلاقیات عصب شناسی سازمانی به عنوان حوزه پژوهشی میان رشته ای نوین و در حال توسعه که منعکس کننده پژوهش و کاربردهای اخلاقیات عصب شناسی سازمانی و همچنین علم عصب شناسی

اصول اخلاقی سازمانی است، بپردازیم. تا جایی که ما اطلاع داریم، این کتاب، اولین کتابی است که دربرگیرنده چنین مبحث مهمی است و به این موضوع، اهمیت داده است.

ساختار کتاب شامل دو بخش است که هر یک حاوی قسمت آغازین مقدمه می باشد که به مرور اجمالی موضوع و همچنین طبقه بندی ارائه شده مطالب بخش می پردازد. بخش اول کتاب، اخلاقیات علم عصب شناسی سازمانی، نام دارد که دربرگیرنده مرور اجمالی موضوعات مختلف اخلاقی و روش شناسی و نیز محدودیت های فنی مرتبط با پژوهش و کاربردهای علم عصب شناسی سازمانی و شامل عناوین اخلاقیات رهبری عصب پایه[1]، پژوهش عصب شناسی مصرف کننده و روش های بازاریابی عصبی می باشد. در این بخش از کتاب به مبحث موضوعات اخلاقی مربوط به استفاده از داروهای بهبود عصب شناختی در محیط کار نیز پرداخته شده است. بخش دوم کتاب، علم عصب شناسی اخلاقیات سازمانی نام دارد که دربرگیرنده عناوینی از جمله علم عصب شناسی اخلاقی و تصمیم گیری غیر اخلاقی در سازمان، علم عصب شناسی اعتماد آنلاین و علم عصب شناسی همدردی و توصیه هایی برای سازمان ها می باشد.

یکی از ویژگی های بارز این کتاب، مشارکت دانشی طیف متنوعی از پژوهشگران صاحبنظر در مطالب گردآوری شده است. دیدگاه ها و نقطه نظرات پژوهشگران نامداری از رشته های مختلف اخلاقیات کسب و کار، مدیریت، علوم عصبی و اخلاقیات عصبی و از مناطق جغرافیایی گوناگون کانادا، ایالات متحده آمریکا، بریتانیا، دانمارک، اسپانیا و ژاپن در نگارش این کتاب به کار رفته است و آن ها مشارکت سخاوتمندانه ای در تدوین مطالب داشته اند. علاوه بر این مخاطب با مطالعه این کتاب با نقطه نظرات مخالف بین افراد مواجه خواهد شد که نشاندهنده نوپا بودن این رشته جدید می باشد. البته ما بر این باور هستیم که تنوع نقطه نظرات، برای دستیابی به درک عمیق در مورد موضوعات اخلاقی علم عصب شناسی سازمانی، ضروری است.

اهداف کلی این کتاب شامل به تصویر کشیدن طرح گسترده اخلاقیات عصب شناسی سازمانی، بحث در مورد آینده اخلاقیات عصب شناسی سازمانی، نمایان سازی موضوعات حائز اهمیت و توسعه علم عصب شناسی سازمانی به بهترین شیوه اخلاقی می باشد. در واقع ما اعتقاد داریم فارغ از جذابیت، فریبندگی و جنبه های نویدبخش پژوهش و نیز کاربردهای بالقوه علوم عصب شناسی سازمانی، باید توجه ویژه ای به پذیرش این رشته نوظهور و رو به رشد نمود و البته به بازخوردهای اخلاقی مهم آن نیز توجه کرد. امیدوار هستیم اولین کتاب با موضوع اخلاقیات عصب شناسی سازمانی، باعث ایجاد توازن کلی در پژوهش های علم عصب شناسی سازمانی و کاربردهای آن بشود و با استقبال طیف گسترده ای از مخاطبین رشته های مدیریت، اخلاق کسب و کار، علوم عصب شناسی، اخلاق عصب شناسی، فلسفه و علوم اجتماعی مواجه شود.