- نویسنده: دکتر نیما اسکندری نیا
- انتشارات: نشر هیمه
مقدمه:
بدون شک علم و عمل مدیریت و توسعه سرمایه های انسانی یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین موضوعات در دنیای مدیریت کسب وکارها، شرکت ها و سازمان ها می باشد. هر کسب وکار و سازمانی فارغ از زمینه فعالیت، اندازه و پیچیدگی فرآیندهای داخلی خود دارای مجموعه ای از سرمایه های انسانی است که هدایت و راهبری کارا و اثربخش آنها مستلزم اشراف بر علم و عمل مدیریت سرمایه های انسانی می باشد. لازم به ذکر است هیچ سازمانی در غیاب سرمایه های انسانی باانگیزه، توانمند، ماهر و برخوردار از صلاحیت های مناسب قادر به ادامه حیات نخواهد بود. متاسفانه در کشور عزیزمان ایران شاهد ضعف ها و کاستی های فراوانی در حوزه علم و عمل مدیریت و توسعه سرمایه های انسانی چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی هستیم. چنین ضعف ها و کاستی هایی معمولاً نشات گرفته از رویکرد نامناسب به مدیریت سرمایه های انسانی است که بعضاً شاهد آن هستیم که رویکرد اداری و کارگزینی رایج و سنتی جایگزین رویکرد مدیریت و توسعه سرمایه های انسانی می شود. علاوه بر این غفلت از سازماندهی دپارتمان مدیریت و توسعه سرمایه های انسانی و یا بکارگیری نیروهای غیرمتخصص در این دپارتمان منجر به نقصان ها و آسیب های بسیاری شده است.
البته ذکر این نکته ضروری است که رویکرد و تفکر مدیریت و توسعه سرمایه های انسانی نیز با انتقاداتی رو به رو شده است و به نوعی باعث محصور شدن انسان در بند منابع یا سرمایه های سازمان می شود. بنابراین توصیه می شود سازمانها و مدیران کسب وکارها به جای رویکردهایی از جمله رویکرد اداری، رویکرد منابع انسانی و رویکرد سرمایه های انسانی به فکر رویکرد انسان سالاری در سازمان ها باشند زیرا محدود کردن انسان ها با فضیلت ها و ارزشهای بالا در قالب منابع و سرمایه های سازمان از اخلاق حرفه ای و منش مدیریتی به دور است. اما در کتاب حاضر به منظور پرهیز از آشفتگی لغوی و جلوگیری از درگیر شدن مخاطبین در الفاظ و البته به دلیل ناآشنا بودن عباراتی مانند انسان سالاری در ادبیات رایج منابع انسانی به ناچار از عبارات مدیریت منابع انسانی و مدیریت سرمایه های انسانی کمک گرفته شده است.
چشم پوشی از علم و عمل مدیریت سرمایه های انسانی باعث ایجاد آسیب های سازمانی شدیدی از جمله افت عملکرد شغلی کارکنان، افت انگیزش شغلی کارکنان، نگرشهای شغلی نامطلوب کارکنان و شکل گیری جو سازمانی منفی خواهد شد. کاملاً بدیهی است که کسب مزیت رقابتی و موفقیت سازمان ها در گرو حضور کارکنانی توانمند و باانگیزه می باشد و اگر کارکنان سازمان فاقد انگیزه باشند و از توانایی های لازم برخوردار نباشند نتیجه کار مشتریانی ناراضی و افت درآمد و بهره وری سازمان خواهد بود.
کتاب های بسیاری در زمینه مدیریت منابع انسانی ترجمه شده و یا به رشته تحریر در آمده اند اما متاسفانه غنای نظری و علمی در حوزه مدیریت منابع انسانی در غیاب تجربه، بکارگیری اثربخش و اقدام عملی منجر به تعالی سرمایه های انسانی سازمان ها نخواهد شد. در زمینه مدیریت سرمایه های انسانی خلاء عمیقی بین علم و عمل به وجود آمده است که نیازمند توجه مدیران به اقدامات اثربخش در زمینه سرمایه های انسانی است. بنابراین در نگارش کتاب حاضر تلاش شده است بیشتر به جنبه های کاربردی، تجربی و عملی مدیریت سرمایه های انسانی توجه شود. کتاب دربرگیرنده 10 فصل می باشد که در ادامه توضیح داده شده اند.
فصل آغازین کتاب مرتبط با مفاهیم، تعاریف و معرفی فصول کتاب است که مطالعه آن از نقطه نظر کسب دانش آکادمیک برای مخاطبین توصیه می شود. در این فصل از کتاب مفاهیم فصلهای دوم تا دهم کتاب نیز مرور شده اند. فصل دوم کتاب طراحی و مهندسی ساختار سازمانی است که دربرگیرنده یک روش اجرایی کاربردی و راهنمایی گام به گام برای طراحی و پیاده سازی سیستم ساختار سازمانی می باشد. فصل سوم کتاب مربوط به مبحث ارزشیابی مشاغل سازمان است. در این فصل از کتاب راهنمای گام به گام تعیین ارزش هر یک از پست های سازمانی بر اساس طرح طبقه بندی مشاغل ابداعی ارائه شده است. در فصل چهارم کتاب به مقوله مدیریت جذب، استخدام و جامعه پذیری کارکنان پرداخته شده است. کارکنان سازمان نیازمند آموزش و توانمندسازی هستند بنابراین در فصل پنجم کتاب موضوع آموزشهای سازمانی با رویکردی اجرایی و کاربردی مطرح شده است. فصل ششم دربرگیرنده شیوه پیاده سازی سیستم مدیریت عملکرد کارکنان در عمل می باشد. مدیریت عملکرد کارکنان ارتباط تنگاتنگی با آموزشهای سازمانی دارد زیرا از یک طرف کارکنان سازمان آموزش می بینند تا عملکرد شغلی آنها بهبود پیدا کند و از طرف دیگر ارزیابی عملکرد کارکنان منجر به شناسایی خلاءها و نیازهای آموزشی خواهد شد. در فصل هفتم شیوه جبران خدمت و پرداخت حقوق و دستمزد ارائه شده است. فصل هشتم دربرگیرنده یکی از استراتژیک ترین مباحث منابع انسانی یعنی نگهداشت و انگیزش شغلی کارکنان است. مدیریت دانش به معنای خلق، اکتساب، انتقال و بکارگیری دانش کارکنان و تیمهای سازمانی است. در فصل نهم به مبحث مدیریت دانش پرداخته شده است. نهایتاً فصل پایانی کتاب نیز به مدیریت خروج از خدمت کارکنان در عمل اختصاص یافته است.
همانطور که قابل تشخیص است در طرحریزی فصول و ساختار کتاب تلاش شده است در حدامکان تقدم و تاخر فرآیندهای مدیریت منابع انسانی رعایت شود. به عبارت دیگر ابتدا به فرآیندهای پیش از استخدام از جمله طراحی و مهندسی ساختار سازمانی اشاره شده است، سپس به فرآیندهای حین استخدام از جمله جذب، استخدام و جامعه پذیری توجه شده و در انتها نیز فرآیندهای پس از استخدام از جمله آموزش، ارزیابی عملکرد، جبران خدمت و غیره تبیین شده اند.
آنچه که باعث متمایز شدن کتاب حاضر از سایر کتابهای حوزه مدیریت منابع انسانی می شود تاکید کتاب بر جنبه های کاربردی و عملی منابع انسانی است. به عبارت دیگر این کتاب مانند یک راهنمای کاربردی گام به گام عمل می کند و مخاطبین کتاب پس از مطالعه هر یک از فصول کتاب قادر خواهند بود موارد را در عمل بکار بگیرند. البته ذکر این نکته الزامی است که کسب مهارت در بکارگیری روشهای اجرایی این کتاب علاوه بر مطالعه دقیق و چندین باره فصول کتاب مستلزم ممارست، تمرین، تجربه اندوزی و مرور مفاهیم روانشناسی صنعتی، سازمانی و رفتار سازمانی نیز می باشد. بنابراین به مخاطبین توصیه می شود به منظور درک عمیق تر مبانی و چارچوب نظری مطرح شده در این کتاب به کتابهای زیر مراجعه نمایند:
- کاربردهای رفتار سازمانی در مدیریت: رویکرد استراتژیک که توسط نویسنده همین کتاب تدوین شده و انتشارات هیمه آن را منتشر کرده است.
- راهنمای کاربردی روانشناسی سازمانی: روش ها، پیمایش ها، پرسشنامه ها و تحلیل های کاربردی که این کتاب نیز توسط نویسنده همین کتاب و انتشارات هیمه منتشر گردیده است.
در انتها بر خود لازم می دانم از زحمات بی دریغ مدیر مسئول انتشارات هیمه جناب آقای دکتر یوسفی و همچنین تمامی اعضای انتشارات هیمه که باعث نشر کتاب شد قدردانی و تشکر نمایم. علاوه بر این از توصیه ها و پیشنهادات مدیران و متولیان حوزه منابع انسانی شرکت هایی که بنده افتخار ارائه خدمات مشاوره به آنها را داشتم و دارم کمال تشکر را دارم زیرا بدون توصیه ها و پیشنهادات این افراد امکان نگارش این کتاب فراهم نمی آمد. بازخوردها، انتقادات و پیشنهادات اساتید، پژوهشگران، دانشجویان و مدیران سازمان ها منجر به بهبود غنای کتاب خواهد شد بنابراین از تمامی مخاطبین کتاب تقاضا دارم نظرات خود را از طریق آدرس پست الکترونیک nimaeskandarinia@yahoo.com با من در میان بگذارند.
نیما اسکندری نیا دکترای تخصصی مدیریت دولتی
