راهنمای فراترکیب کیفی

• نویسنده: دبورا فینفگلد-کانت
• مترجم: دکتر نیما اسکندری نیا
• موضوع: روش پژوهش کیفی
• انتشارات: نشر هیمه
• سال چاپ: 1399
• عنوان اصلی به انگلیسی: A guide to qualitative meta-synthesis, 2018

مقدمه مترجم

در طی سالیان اخیر، روش های پژوهش کیفی در میان دانشجویان، اساتید و پژوهشگران علوم مختلف با استقبال روزافزونی مواجه شده اند. روش های پژوهش کیفی، علیرغم جذابیت ها و کاربردهای بسیار فراوان، باعث سردرگمی می شوند زیرا تنوع این روش ها بسیار زیاد است. بنابراین ترجمه کتاب های راهنمای پژوهش کیفی می تواند تا حد زیادی از این سردرگمی جلوگیری نماید. هر چند کسب مهارت در روش های کیفی مستلزم تمرین زیاد و صرف زمان برای انجام روش های مختلف است. در روش های کیفی به منظور تولید مفاهیم و نظریه ها از داده های دست اول که به کمک روش های مصاحبه، مشاهده مستقیم، برگزاری گروه کانون و یادداشت برداری به دست آمده اند استفاده می شود. دستیابی به داده های دست اول، کاری زمان بر و پر هزینه است. علاوه بر این، پژوهشگر به منظور کسب مجوز ورود به میدان پژوهش و دسترسی به داده های دست اول با چالش های بسیار زیادی رو به رو خواهد شد و رعایت اصول اخلاقی در پژوهش نیز اهمیت پیدا می کند.

اما روش های فراترکیب کیفی، بر خلاف روش های متداول کیفی، از داده های دست دوم که شامل یافته های پژوهش های پیشین هستند، استفاده می کنند و به همین دلیل، باعث صرفه جویی در زمان، منابع پژوهشی، هزینه ها و همچنین سهولت دسترسی به داده ها می شوند. مشکل اصلی اکثر روش های فراترکیب، توصیف پدیده ها و عدم ارائه نظریه و راهکارهای کاربردی است. اما این مساله در روش فراترکیب نظریه پردازی برطرف شده است. امیدوارم ترجمه این کتاب ارزشمند باعث رشد یادگیری و بکارگیری روش های کیفی و مخصوصاً فراترکیب ها در بین دانشجویان، اساتید و پژوهشگران بشود.

در انتها قصد دارم از انتشارات هیمه و جناب آقای دکتر یوسفی که در تمامی مراحل چاپ و نشر این کتاب، راهنما و یاری رسان من بوده اند تشکر و قدردانی نمایم. در ضمن از دانشجویان، اساتید و پژوهشگران محترم تقاضا دارم با پیشنهادات و انتقادات ارزشمند خود به من در راستای توسعه و بهبود کتاب کمک نمایند. آدرس ایمیل من nimaeskandarinia پل ارتباط من با شما بزرگواران می باشد.

مقدمه نویسنده

تا کنون و در طی سالیان زیاد، از طریق بکارگیری روش های پژوهش کیفی به استناد منابع دست اول (Primary Qualitative Research Methods) (از جمله نظریه داده بنیاد (Grounded Theory) کوربین و استراوس 2008 (Corbin & Strauss))، نظریه پردازی هایی انجام شده است. این نظریه ها عمدتاً در خارج از زمینه(بستری) که به آن ها شکل داده، قابل کاربرد نیستند زیرا نشات گرفته از محدودیت نمونه هستند و به شدت به نمونه وابسته می باشند. روش های فراترکیب تشریح شده در این کتاب، برای غلبه بر همین موانع روش های کیفی، ابداع شده اند و قصد دارند جامعیت بیشتری به نتایج پژوهش های کیفی بدهند. از طریق ترکیب یافته های سایر پژوهش های مبتنی بر منابع دست اول با یکدیگر، نظریه ای حاصل می شود که به لحاظ زمینه(بستر) شکل گیری، غنی است و از قابلیت تعمیم بالایی نیز برخوردار می باشد.

توسعه نظریه ای که به لحاظ زمینه ای (بستر) غنی است و قابلیت تعمیم بالایی دارد از این جهت حائز اهمیت بالایی است که، در رشته های مرتبط با بهداشت، درمان و سلامت، به شکل فزاینده ای از الگوریتم ها، پروتوکل ها و اصول راهنمای استاندارد شده استفاده می کنند و نظریه نیازمند بسترسازی و شخصی سازی دقیق با توجه به یک سری شرایط تجویزی متناسب با بیمار می باشد. به عنوان مثال، نسخه تجویز شده برای بیماری ایدز که به کمک روش فراترکیب دارای زمینه(بستری) غنی می باشد، دارای تجویزات به دقت تعیین شده ای در مورد فرهنگ، سن، جنسیت، ویژگی های اجتماعی، ویژگی های روانشناسی، ویژگی های رشد فردی، ترجیحات مذهبی و شرایط اقتضائی محیطی بیمار می باشد. بدون در اختیار داشتن اینگونه اطلاعات زمینه ای نظری، ارائه دهندگان خدمات درمانی، در معرض ریسک اقدامات ناکارآمد یا غیراثربخش قرار می گیرند. این کتاب برای دانشجویان و محققانی که با مفاهیم پایه روش های پژوهش کیفی آشنا هستند، قابل کاربرد است. هر چند این کتاب از منظر علوم مرتبط با مراقبت های درمانی به رشته تحریر در آمده است اما اصول روش شناختی آن، قابل کاربرد برای محققان سایر رشته های تحصیلی از جمله علوم آموزشی و علوم اجتماعی نیز می باشد.