مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها: انعکاس تجربیات

• نویسنده: دکتر نیما اسکندری نیا
• انتشارات: نشر هیمه
• سال چاپ: 1403

درباره کتاب:

مهندسی سیستم ها و روش ها، مبحثی است که علیرغم رشد روزافزون و توجه زیاد کارفرمایان و متخصصین به آن تا حد زیادی مغفول باقی مانده است. با توجه به اینکه تا کنون کتاب های زیادی در مورد مهندسی سیستم ها و روش ها به رشته تحریر در نیامده است بنابراین کتاب مهندسی سیستم ها و روش ها: انعکاس تجربیات قادر است بینش های عمیقی در اختیار مدیران و علاقه مندان به زمینه سیستم ها و روش ها ایجاد نماید. به نقل از ادواردز دمینگ، حدود 94 درصد از آسیب ها و مشکلات سازمان مربوط به سیستم (مسئولیت مدیریت) است و تنها 6 درصد از مشکلات سازمان را می توان به خطای انسانی و سایر عوامل نسبت داد. این گفته دمینگ اهمیت و ارزش مهندسی سیستم ها و روش ها را بیشتر آشکار کرده است. از طریق مهندسی سیستم ها و روش ها می توان اغلب مسائل، گلوگاه ها و مشکلات سازمان را رفع نمود. پس اگر شما کارفرما، مدیر ارشد، مشاور و یا متخصصی هستید که قصد دارید مشکلات سازمان را به شیوه ای نظام مند و مبتنی بر تفکر سیستمی برطرف کنید و عملکرد سازمان را بهبود دهید، مطالعه این کتاب برای شما بسیار مفید خواهد بود.

در کتاب مهندسی سیستم ها و روش ها به شیوه ای گام به گام و تجربی نکات و مراحل تجزیه تحلیل، طراحی، استقرار و بهبود سیستم ها و فرآیندها در سازمان تشریح شده است. مخاطب از طریق مطالعه دقیق این کتاب نه تنها با مفهوم مهندسی سیستم ها و روش ها و تعاریف مربوطه آشنا خواهد شد بلکه قادر خواهد بود مستندات یک سیستم را تهیه نموده و در راستای اجرای فرآیندها به سازمان کمک کند. مطالب کتاب حالتی تجربی و گام به گام دارد. در فصل اول کتاب، کلیات و تعاریف بیان شده اند. فصل دوم تا چهارم حاوی مراحل متوالی طراحی، استقرار و بهبود سیستم ها و فرآیندها در سازمان شامل شناسایی فرآیندها، مدیریت فرآیندها و تدوین مستندات پشتیبان است.

پیشگفتار

تا کنون کتاب‌ها و متون اندکی در مورد مدیریت و مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها به رشته تحریر در آمده است. این در حالی است که مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها در حال تبدیل شدن به یک الزام و باید چه در سطح عملیاتی و چه در سطح پژوهشی است. در حال حاضر اکثر سازمان‌های دولتی و خصوصی با زمینه‌های فعالیت مختلف و با تعداد پرسنل متفاوت دارای دپارتمانی تحت عنوان سیستم‌ها و روش‌ها هستند. بنده در طول دوران حرفه‌ای کاری خودم با سازمان‌ها و شرکت‌های بسیاری همکاری داشته‌ام که یا دپارتمان سیستم‌ها و روش‌ها را تشکیل داده بوده‌اند و یا اقدام به تشکیل این دپارتمان نموده بودند. اکثر مدیران ارشد سازمان‌ها علاقه و تمایل زیادی به راه‌اندازی دپارتمان سیستم‌ها و روش‌ها نشان می‌دهند و گویا وجود چنین سازوکاری در شرکت‌ها تبدیل به یک قانون داخلی شده است.

علیرغم مشخص شدن اهمیت و جایگاه مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها برای مدیران ارشد اما کمتر کتابی در این زمینه بسیار حائز اهمیت نوشته شده است و افراد مختلف برداشت‌هایی بسیار متنوع و متفاوت از ماموریت و وظایف مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها دارند. برخی از مدیران عامل اعتقاد دارند سیستم‌ها و روش‌ها همان تضمین کیفیت است و ماموریت اصلی دپارتمان سیستم‌ها و روش‌ها استقرار سیستم مدیریت کیفیت و اخذ گواهینامه‌های استاندارد ایزو می‌باشد. بعضی دیگر از مدیران ارشد اعتقاد دارند سیستم‌ها و روش‌ها برای شناسایی، مدلسازی و بهبود فرآیندهای سازمان ایجاد شده است و وظیفه اصلی این دپارتمان مدلسازی و بهبود فرآیندها است. البته دیدگاه جامع تری نیز در مورد چیستی و ماهیت سیستم‌ها و روش‌ها شکل گرفته است که مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها را علاوه بر وظایف تضمین کیفیت و مدیریت فرآیندهای کسب و کار، شامل مدیریت عملیات استقرار و توسعه نرم افزارها، ERP و BPMS نیز می‌داند.

هدف این کتاب بیان چیستی و هدف مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها و در ادامه بازتاب تجربیات، الگوها، درس آموخته‌ها و بهین روش‌ها جهت مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها در سازمان‌ها است. مخاطب پس از مطالعه این کتاب قادر خواهد بود اهداف مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها، کارکردهای آن و چیستی آن را درک کند و سپس به ابزارهایی جهت مهندسی اثربخش سیستم‌ها و روش‌ها مجهز خواهد شد.

مخاطبین این کتاب. مطالعه این کتاب برای کارفرمایان و مدیران ارشدی که قصد دارند دپارتمانی تحت عنوان سیستم‌ها و روش‌ها تشکیل دهند و از محاسن بی شمار مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها برخوردار شوند توصیه می‌شود. این کتاب قادر است مدیران ارشد و مدیران عامل را با مفاهیم اصلی مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها آشنا کند. دومین دسته از مخاطبین این کتاب مشاوران و مدیران حوزه طراحی و مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها، مدیریت کیفیت و سیستم‌های مدیریتی هستند. مطالعه این کتاب برای مشاوران و مدیران چنین حوزه‌هایی بسیار ارزشمند خواهد بود. در نهایت کارشناسان و متخصصین تضمین کیفیت و سیستم‌ها و روش‌ها و حتی افرادی که قصد دارند وارد بازار کار سیستم‌ها و روش‌ها یا تضمین کیفیت شوند با مطالعه این کتاب به منبعی غنی دست پیدا خواهند کرد.

ساختار کتاب. کتاب حاضر مشتمل بر چهار فصل می‌باشد. فصل اول دربرگیرنده تعاریف، مفاهیم و اصول کلی مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها است و پس از مطالعه این فصل مخاطب با مفاهیم سیستم، روش، مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها، شناسایی فرآیندهای کسب و کار، نقشه فرآیندی سازمان، فرآیند، فعالیت، وظیفه، چارچوب طبقه بندی فرآیندی APQC، روش اجرایی و دستورالعمل آشنا خواهد شد. فصل دوم کتاب در مورد اولین گام در طراحی و مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها یعنی شناسایی فرآیندهای سازمان است. تمرکز اصلی این فصل از کتاب بر روی تشریح روش‌های شناسایی فرآیندها در سازمان‌ها و ارائه بهین تجربیات در زمینه شناسایی فرآیندها است. در فصل سوم کتاب موضوع فرآیندهای کسب و کار و مدلسازی فرآیندها مطرح شده است. فصل چهارم و پایانی کتاب به مستندات پشتیبان فرآیندها از جمله روش‌های اجرایی و دستورالعمل‌ها تخصیص یافته است.

استراتژی مطالعه کتاب. به مدیران ارشد، کارفرمایان و مدیران عاملی که قصد دارند دپارتمان سیستم‌ها و روش‌ها را در سازمان خود تشکیل دهند و یا این دپارتمان را تشکیل داده اما هویت و چیستی آن را به شکل کامل درک نکرده‌اند توصیه می‌شود که تنها فصل آغازین کتاب را مطالعه نمایند تا با مفهوم مهندسی سیستم‌ها و روش‌ها آشنا شوند. به سایر مخاطبین توصیه می‌شود که حتماً فصول کتاب را به ترتیب مطالعه نمایند تا انسجام و پیوستگی مطالب حفظ شود. البته مدیران کیفیت و مشاورانی که دارای سوابق کاری در زمینه مدیریت کیفیت و سیستم‌ها و روش‌ها هستند می‌توانند از مطالعه فصل اول کتاب چشم پوشی کنند.

نیما اسکندری­ نیا دکترای تخصصی مدیریت دولتی