- نویسنده: دکتر نیما اسکندرینیا
- انتشارات: نشر هیمه
- سال چاپ: 1401
علوم رفتاری و مطالعه رفتار سازمانی، در دهههای 50 و 60 میلادی، ظهور پیدا کرد که مکتبی برخاسته از سیر تحول جنبش روابط انسانی بود. در واقع تمرکز علم رفتار سازمانی بر روی بکارگیری ابزارهای مفهومی و تحلیلی در راستای درک، پیشبینی و کنترل رفتار افراد و گروهها در محیط کار است. رفتار سازمانی، بخشی از علم مدیریت است که در پاسخ به ضعفهای مفروضات مکتب کلاسیک مدیریت، به وجود آمده است. در مفروضات مکتب کلاسیک مدیریت از توجه به جنبههای رفتارهای فردی و گروهی افراد در سازمانها و تاثیرات محیط سازمان بر رفتارهای فردی و گروهی، غفلت شده و تمرکز اصلی مکتب کلاسیکِ مدیریت بر روی افزایش کارایی و کاهش هزینهها بوده است. بنابراین، علم رفتار سازمانی به وجود آمد تا به مطالعه رفتارهای فردی و گروهی در سازمانها و همچنین بررسی تاثیرات محیط سازمان بر روی رفتار افراد و گروهها بپردازد. نظریهپردازان کلاسیکِ مدیریت، اعتقاد داشتند که یک بهترین روشِ مدیریت وجود دارد و به رویکردهای رفتاری، روانشناسی، علوم اجتماعی و شرایط اقتضائی، هیچگونه توجهی نداشتند.
بنابراین، جهت پاسخ به سایر ابعاد علم مدیریت که از طریق مفروضات اقتصادی و عقلایی نظریهپردازان کلاسیک مدیریت، قابل تبیین نبودند، علم رفتار سازمانی، توسعه یافت و تعاریف مختلفی به شرح زیر از آن ارائه شد:
- مطالعه رفتار انسان در بافت و شرایط سازمانی، مطالعه فعل و انفعالات بین رفتار انسانها و سازمان و نهایتاً رفتارهای خود سازمان
- مطالعه اقدامات افراد و گروهها در درون سازمان
- توضیح، پیشبینی و کنترل رفتار افراد و گروهها در سازمان
- مطالعهی ویژگیهای متفاوت افراد، پیشبینی عملکرد شغلی افراد و گروهها، نگرش شغلی افراد و دلایل موفقیت و شکست رهبران سازمانها
- مدیریت افراد و گروهها در درون سازمان
- مطالعهی عوامل اثرگذار بر رفتارها، موفقیتها و شکستهای افراد، گروهها و سازمانها
- مطالعه رفتار و تاثیرات افراد، گروهها و ساختارها در سازمان و اثرات افراد، گروهها و ساختارها بر روی عملکرد و اثربخشی سازمان
از طرف دیگر، علم رفتار سازمانی را میتوان با رویکرد استراتژیک، تحلیل و بررسی نمود، به این معنی که رفتار سازمانی در سطوح مختلف فردی، روابط بین فردی و سازمانی، دارای اهمیت استراتژیک است، بر روی کسب مزیت رقابتی توسط سازمان، اثرگذار است و نهایتاً میتواند تعیینکنندهی عملکرد، اثربخشی، موفقیت و شکست سازمان باشد. علاوه بر این، ماهیت استراتژی نیز به خودی خود، تحت تاثیر تصمیمات، قضاوتها و انتخابهای رهبران و مدیران ارشد سازمانها است و این تصمیمات، قضاوتها و انتخابها، کاملاً نشات گرفته از ویژگیهای شخصیتی، سبک رهبری و حتی سوءگیریهای شناختیِ رهبران و مدیران هستند که این مبحث تبدیل به موضوعی داغ در روند رفتار سازمانی شده است. بنابراین، مطالعه و بررسی علم رفتار سازمانی با رویکردی استراتژیک، از اهمیت و اولویت بسیار بالایی برخوردار میباشد. بنابراین در کتاب پیشرو، علاوه بر توضیح و تفسیر مفاهیم و نظریههای رفتار سازمانی، در سرتاسر فصول کتاب نیز، تاکید خاصی بر تحلیل استراتژیک رفتار سازمانی، به چشم میخورد.
ساختار کتاب حاضر، مشتمل بر پنج فصل، میباشد. فصل اول کتاب به توضیح تاریخچه، کلیات و مفاهیم رفتار سازمانی پرداخته است. در این فصل از کتاب، مخاطبین، با تعاریف مختلف ارائه شده از علم رفتار سازمانی، مفاهیم مرتبط با آن، جایگاه رویکرد استراتژیک و مزیت رقابتی در علم رفتار سازمانی، ارتباط بین رفتار سازمانی با مدیریت استراتژیک و تاریخچه رفتار سازمانی، آشنا میشوند. فصل دوم کتاب، تحت عنوان تحلیل سطح فردی رفتار سازمانی، نامگذاری شده است. همانطور که از عنوان فصل، مشخص است، در این فصل، فرآیندهای سطح فردی رفتار سازمانی از جمله شخصیتشناسی، ادراک و یادگیری، فرآیندهای شناختی، نگرش و انگیزش، مورد بررسی قرار گرفتهاند. علاوه بر این، بخشهایی مجزا در درون کادر نیز به ارتباط بین سطح فردی رفتار سازمانی با رویکرد استراتژیک و مزیت رقابتی، اختصاص یافته است که تحت عنوان رویکرد استراتژیک، نامگذاری شدهاند.
فصل سوم کتاب، تحلیل سطح گروهها و روابط بین فردی رفتار سازمانی، نام دارد. در این فصل از کتاب، رفتارهای سطح گروهی و همچنین روابط اجتماعی افراد سازمان و تاثیرات متقابل فیمابین گروهها و بافت و شرایط سازمان، بررسی شدهاند. علاوه بر این، بخشهایی در درون کادرِ رویکرد استراتژیک نیز به تحلیل استراتژیک رفتار سازمانی در سطح گروهها و روابط اجتماعی، اختصاص داده شده است. فصل چهارم، در ارتباط با سطح تحلیل سازمانی رفتار سازمانی است و مجدداً بخشهایی نیز به تحلیل استراتژیک رفتار سازمانی در این سطح، تخصیص داده شدهاند. نهایتاً در فصل پنجم کتاب، به تحلیل استراتژیک رفتار سازمانی در عمل پرداخته شده است. در فصل پنجم کتاب، تلاش شده است از طریق ارائهی آزمونها، چکلیستها و پرسشنامههایی به کاربردهای عملی رفتار سازمانی در سطوح فردی، گروهی و سازمانی اشاره شود. تاکید این فصل از کتاب، تحلیل رفتار سازمانی و آسیبشناسی سازمان در سطوح مختلف فردی، گروهی و سازمانی رفتار سازمانی میباشد.
وجه تمایز بین این کتاب و سایر کتابهای رفتار سازمانی، رویکرد استراتژیک حاکم بر کتاب حاضر میباشد. در سرتاسر کتاب پیشرو و همچنین در فصل پایانی کتاب، رویکردی استراتژیک در تحلیل موضوعات، به چشم میخورد و مخصوصاً در فصل پایانی کتاب، این نگاه به اوج خود میرسد. علاوه بر این، مزیت مهم دیگر کتاب حاضر، نگاه عملی و کاربردی به رفتار سازمانی است که در فصل پنجم کتاب تجلی پیدا کرده است. مخاطبین کتاب میتوانند از طریق مطالعه کامل کتاب و سپس مراجعه به فصل پایانی آن که دربرگیرندهی آزمونهای کاربردی رفتار سازمانی میباشد، سازمان خود و یا سایر سازمانها را به صورت عملی مورد تحلیل و آسیبشناسی قرار دهند.
